ترقى و تكامل انسان هم به واسطهء همين تركيب است ؛ ولى ملائكه فقط آن بعد معنوى را دارند . از اين جهت ، تكاملى هم در ملائكه ديده نشده و نخواهد شد . حضرت جبرئيل با آن كه ملك مقربى است و سعهء وجودى بر عالم هستى دارد چنانچه به گفتهء پيغمبر اكرم ( ص ) اگر درك باشد و حقيقت جبرئيل را ببينند ، تسلط بر عالم هستى هم دارد ، سعهء وجوديش زياد است ، ملك مقرب خداست . همانطور كه حضرت عزرائيل نيز چنين است . اما تكاملى در جبرئيل نيست ؛ يك ميليارد سال قبل جبرئيل با حالا هيچ تفاوت ندارد و با وجود آن كه عبادت هم مىكند و هميشه مشغول عبادت خداست و به قول قرآن شريف هيچ وقت مخالفتى ، طغيانگرى و عصيانى در كار آنها نيست ؛ اما تكاملى ندارند ، چنانچه حيوانها هم تكامل ندارند ؛ مثلًا موريانه ، زنبور عسل اين حيوانهايى كه دسته جمعى زندگى مىكنند ، مخصوصاً اينها كه تمدن خاصى دارند و بويژه موريانه و زنبور عسل و مورچه كه هم علماى اسلام درباره آنها كتاب نوشته‌اند مثل « دميرى » كه حيوه الحيوان را نوشته و هم ديگران مثل « مترلينگ » كه كتاب مورچه ، موريانه و زنبور عسل را نوشته است . نحوهء نظم و انتظامى كه در آنها هست و بالاخره نحوه تمدن اينها ، از بسيارى از انسانها بهتر است ، اما با اين همه تمدنى كه مثلًا زنبور عسل دارد ، تكامل ندارد . يك ميليارد سال قبل موريانه‌اى خانه‌اى خيلى عالى مىساخت . خيلى عالى كه مهندسين هم در